HATAY İLİ DÖRTYOL İLÇESİ PAYAS KASABASI

PAYAS PLAJ RESİMLERİ

PAYAS PARKI

TARİHİ KÖPRÜ

BELEDİYE

PAYAS'IN COĞRAFİ DURUMU
Payas amanos dağlarının batı eteklerinde İskenderun-Dörtyol arasında yer alır.İskenderun'a 22 km,Dörtyol'a 11 km uzaklıktadır.

İKLİM
Payas'ta Akdeniz iklimi hüküm sürmektedir.Kışlar yağışlı ve ılık,yazlar kurak ve sıcaktır.Payas'ta ünlü yarıkkaya rüzgarı şiddetli bir şekilde eser.

AV HAYVANLARI
Amanos dağlarında domuz,çakal,tilki,kurt,sırtlan,ayı gibi zararlı hayvanlar yaşar.Ovalık,tepe olan yerlerde porsuk,yumacık,kirpi,yılan,köstbek,tarla faresi,akrep,kertenkele türü görülür.
kanatlı hayvanlardan keklik,güvercin,üveyik,sığırcık,karatavuk,bıldırcın,arap bülbülü,bülbül ve incir kuşu avlanır.
Körfezde balıkçılık yapılmaktadır.Cin kulesinin alt tarafında bir balıkçı barınağı yapılmıştır.

BİTKİ ÖRTÜSÜ
Dağlar ormanlarla kaplıdır.Dağ etekleri ve tepeler doğal bitki örtüsü maki ile kaplıdır.Ormanlarda meşe,çam çeşitleri gürgen,ardıç,ceviz gibi ağaçlar vardır.Payas'ın ilginç bitkileri böğürtlen,mengiç,defne,sumak,dikenli meşe,murt,kangal,sakızotu,katüs,ebe gümeci,katar,zehirli bitkilerden ısırgan otu ve zakkum vardır.

KERVANSARAY

PAYAS KALESİ

PAYAS

PAYAS'IN ŞİİRİ(TYLERDURDEN)
Küçüktum..Ufacıktım..Top Oynadım..Acıktım !!
küçük bir kasabada geçti
sevimli çocukluğum
okulda öğrenmiştik
yazların sıcak ve kurak
kışların ılık ve yağışlı geçtiğini
birde maki bitki örtüsünü
akşama kadar oyun oynardık
yazları damlarda yatardık
bakkal ahmetten ünlüler kartları alıp
kendi kendimize seriler yapardık
hergün gezerdi
elinde siyah çantasıyla sunullah
onu görünce hepimiz kaçardık
bir gün babam çağırıp
şu bizim çocuklar içinde gel dedi
sünnet günü kardeşim kaçmıştı
bense gurur meselesi yapmıştım kaçmayarak
iki hafta gezmiştik etekli
utancımız içimizde gizli
bir türlü iyileşmiyordu yahu şu pipi
ilkokula annmele gitmiştim
beni bırakıp gittiğinde
salya sümük ağlamıştım
şehit çevik ilkokulu
ordaki tek okul oydu
çok severdik okula gitmeyi
portakal bahçesinden geçerdi çünkü yolu
sonrada payas ortaokulu
sınıfın camından seyrederdik
gürül gürül akan payas çayını
okul önlerinde sıra beklerdik
bir bardak şalgam içmek için
haydee zihne güç verir derdi satıcı
karıştırırken kepçesiyle bidonu
kocaman bir arsada oynardık oyunlarımızı
hertarafımız toz toprak
hep tek elbisemiz olurdu
hafta sonları kovboy filmleri seyreder
john wayne gibi yerlere tükürüp
sokaklarda kızılderili arardık
bir gün kara şimşek
bir gün balık adam olurduk
hafta içi esteban olup
eski uygarlıkları gezerdik
en iyi arkadaşım nurullahtı
çok güzel misket oynardı
sinemaya ilk onunla gitmiştim
muhtemelen cüneyt arkın filmiydi
E-5 yolunun üzerindeydi
Altan şehir sineması
içi çok pisti,karanlıktı
film aralarında
herhes birbirine karete yaptı
çok sonra tekrar gittik oraya
gişedeki adam bize baktı
bugün olmaz deyip camı kapattı
çok üzüldük
cebimizde paramızda vardı
bakır toplayıp satmıştık
sonra film afişine baktık
iki güzel kadın
birde adam vardı
bazı yerleri siyahla boyanmıştı
şaştık..baktık..utandık.
sonra eve kadar yarış yaptık
az çok bunlar kaldı beynimde
böyleydi antakya payas taki çocukluğum
hala gülüyor
hala oynuyor
hala şaşırıyor film afişine

PAYAS'IN TARİHİ DURUMU
Payas'ın kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber ilk çağlarda kurulmuş olduğu tahmin edilen bu yerin eski adının 'BAİAİ'olduğu söylenmektedir.Arap kaynaklarında 'BEYYAS'veya'BAİSA'olarak verilmiştir.İslam egemenliği altında bulunduğu devirlerde İskenderun 'MASİSA'yolu üzerinde gösterilen Payas,Bizansla-İslam ülkelerini birbirinden ayıran Suriye hudutları içerisinde yer alıyordu.Yine rivayete göre Payas adının 2.haçlı seferi sırasında Fransa'ya geri dönmeyen Fransız papazı 'PANYAS'tan aldığı,günümüze kadar değiştirilerek PAYAS olduğu söylenir.Payas'ın şimdiki İsos harebelerini de içine alan 72.000 haneli bir kent olduğu evliya çelebi seyatnamesinde anlatılır.Oldukça hareketli bir tarihi olduğu,bucağın çeşitli yerlerinde rastlanan tarihi kalıntılardan anlaşılır.
1960 yılına kadar Payas adı kullanılmaktaydı.1960 dan sonra bucak merkezine 'YAKACIK'adı verildi.Bu tarihten sonra hem Payas hem de Yakacık kullanilmaya başlandı.Cumhuriyet devrinde bucak olarak Hatay iline bağlanmıştır.

ÇEVREDE YAŞAMIŞ KAVİM,MİLLET VE UYGARLIKLAR
Eski çağlarda İran İmparatorluğu sınırı içindeyken sonradan Büyük İskender'in eline geçen Payas daha sonra Roma'lıların ve sırasıyla Memluk'lerin,Karaman beyliği'nin,Ramazanoğulları'nın ve Osmanlıların eline geçti.

OSMANLI EGEMENLİĞİNDE PAYAS
Osmanlı İmparatorluğu genişleyerek Suriye,Mısır,İran ve Irak'ı sınırları içine aldıktan sonra Payas özel sancağı olarak merkez olmuştur.Halep ve Şam'a giden tüccar ve kervanların önemli uğrak yeri olmuş Bu devir tarihte Payas'ın en çok geliştiği devirdir.İmar çalışmalarında özellikle Veziri Azam Sokullu Mehmet Paşa'nın rolü büyüktür.Kendisinin teşebbüsüyle bir kervansaray bir de imaret yapılmıştır.

1.DÜNYA HARBİNDEN SONRAKİ DURUM
1.Dünya savaşında yurdumuzun bazı bölgeleri işgal edildi.Bu sırada Fransızlarda Çukurova'ya asker çıkardılar.Bu suretle Payas'ta Fransızların eline geçti.(1918)T.B.M.M. ile Fransızlar arasında imzalanan Ankara Antlaşması(1921)ile Fransız kuvvetleri çekilmek zorund kaldı.Payas Fransız egemenliği altındaki Hatay'a kaldı.Bu sınır Payas çayı ağzından başlayarak Kürtül,Kozludere köyleriyle Payas kasabasını Türkiye'de bırakarak Amanos dağlarına dek uzanıyordu.Payas bir süre Çelebi Bereket Vilayetine bağlı kaldı.Bu vilayetin kaldırılmasıyla Adana'ya bağlandı.Hatay'ın anavatana katılmasıyla Dörtyol kazası ile Hatay'a bağlandı.

ÇEVREDE BULUNAN ANIT VE MEZARLAR
Tarihi eser ve kalıntı yönünden oldukça zengin oln Payas'ta tarihi süreci içerisinde belli başlı olarak cami,medrese,hamam,kapalı çarşı,liman,köprü,kale ve kervansaray yapılmıştır.Ayrıca sahilde Fenikelilerden kalma Cin Kule denilen gözetleme kulesi yapılmıştır.Payas çayı üzerinde tarihi köprü bulunmaktadır.Kervansaray ve cami Osmanlılar zamanından kalıp 2.Selim tarafından yapılmıştır.Evliya çelebi Kervansarayın 1007(1598)tarihinde yapıldığını yazmakta ise de kervansaray'ın kubbesi üzerindeki hitabeden 982(1574)yılında padişah 2.Selim zamanında yapıldığı anlaşılmaktadır.Payas'ın bu parlak devrinde üç cami vardı.birincisi kalenin yakınında Sokullu Mehmet Paşa tarafından yapılmıştır.(Sarı Selim)İkincisi (İskele cami)denize giden yol üzerinde kalıntılara rastlanmıştır.Üçüncüsü halk arasında Karacami denilen Zeybeli Ağa camisidir.Bu caminin yeri tespit edilememiştir.
Payas'ın kuzeybatısında kurulan liman ve iskele Sokullu Mehmet tarafından yapıldı.Yapım masrafı Sokullu Mehmet Paşa'nın kendi malından gelen gelirlerle karşılanan bu liman hala kullanılmaktadır.
Kalenin savunma gücünü arttırmak için 1577'de Cin Kulesi denilen yerde kule yapıldı.Cami içerisinde yer alan zeytin ağacından Evliya Çelebi tarafından bahsedilir.1200 yaşında olduğu tahmin edilmektedir.Payas kalesi Osmanlılar zamanında hapishane olarak kullanılırdı.Bu kalede vatan şairi Namık Kemal'de hapsedilmiştir.

YAYLALAR

Payas'ta yazlar çok sıcak geçtiğinden ,halkın büyük kısmı yaylaalara gider.En önemli yaylası Göktepe ,Fındık,Çatalağzı yaylalarıdır.Evliya çelebi seyahatnamesinde yaylalardan da bahseder.7 yaylası vardır ki ,her birinde kendine ait özellikleri bulunur.
GÖKTEPE YAYLASI:Gayet yüksek ve büyük bir yayladır.Burada hiç bir hayvan ülker vurmaz.
ÇATALAĞAÇ YAYLASI:Burada da asla sıtma olmaz.Halkı gayet dürüsttür.
FINDIKLI YAYLASI:Kesyılan,çiyan,akrep ve öteki zehirli böcekler bulunmaz.
ŞAVULGANİ YAYLASI:Burada da hiç hırsız ve eşkiya bulunmaz.Zira Cüneydi Bağdadi halifelerinden Şavulgani Sultan burada gömülüdür.
SIÇAN YAYLASI:Cüzzamlı ve uyku hastalığına yakalananlar burada Yüce Allah'ın takdiriyle 6 ayda ab-ı hayat gibi sularının haysiyetiyle tendürüst olup o miskinin vücudu beyaz inci gibi hayat ve can bulur.Bu yaylada Hazret_i İsa'nın annesiyle Nablus'tan gelüp kaldıkları yer kutsal ziyaretgahtır.

MİLLİ OYUNLAR

Buranın düğünleri folklor gösterilerini aktarır.Düğünlerde davul,zurna çalınır.Son zamanlarda düğünler salonlarda yapılmaktadır.Düğünlerde halay çekilir.Adana üçayağı,halebi,kırıkhan,ççiftetelli gibi oyunlar oynanır.Belirli bir folklor kıyafeti yoktur.
TÜRKÜLER-MANİLER
Halk dilinde çeşitli türküler vardır.Fakat bunlardan Gavur dağı hariç kendine özgü değildir.Karacaoğlan,Ezogelin , Köroğlu,Delilo,Kazandağı,Şavo,Gelin,Zahide,Ela gözlüm,Al fadimem genellikle düğünlerde söylenir.
Düğünden bir gün önce bekarlığa veda düzenlenir.Düğün günü öğlen bayrak merasimi (gelin almaya gidileceği için)yapılır.Bayrak dikildiği zaman havaya silahlarla bayrağın üzerindeki soğana ateş açılır.Soğanı vurana damadın babası tarafından hediye alınır.Daha sonra mevlüt okunup yemekler yenildikten sonra gelin almaya gidilir.Gelinin arabadan inmesi için gelini getiren kişi damadın babasından mihir(eşya,para vb.)ister.Mihiri aldıktan sonra geline hediye edilir.Damat gelini alır,baba evine çıkarır.Tekrar damat kolonya şişesini alıp ,bekarların üzerine serptiktensonra güç simgesi olarak yere çırparak kırması gerekir.Bu törenlerden sonra düğün sona erer.

YÖNETİMSEL BÖLÜNÜŞÜ

Payas bucağı Merkez,Sincan köyü,Kozludere köyü ve Çağlalık köylerinden oluşmuştur.Bucak merkezi üç büyük mahalleden oluşmuştur.Kürtül,Karacami ve Karşı mahalleleridir.Daha sonra Fatih,Cumhuriyet,Topraktepe mahalleri kurulmuştur.Payas'ın 1970 nüfus sayımına göre nüfusu 5500 iken şimdi 30 binleri aşmıştır.Payas 1982 yılında İskenderun'a 1984 yılında tekrar Dörtyol'a bağlanmıştır.

PAYAS'TA BULUNAN OKULLAR

Payas kasabasında kuruluş sırasına göre Fahrettin Altay İlköğretim Okulu(1957),Asım Gündüz İ.O.(1968),Mimar Sinan İ.O.(1968),Şehit Çevik İ.O.(1976),100.Yıl İ.O.(1983),Yunus Emre İ.O.(1991),Namık Kemal İ.O.(1995),Selim Şahin İ.O.(1996) bulunmaktadır.
Lise ve dengi okullar Payas Lisesi,Sanat Okulu,Endrüstri Meslak Lisesi,Anadolu Teknik Lisesidir.Ayrıca özel Gümüş Koleji bulunmaktadır.Okur Yazarlık oranı yüksektir.Kültür Sarayında Halk Kütüphanesi bulunmaktadır.

ÇEVRENİN EKONOMİK DURUMU

EĞLENCE VE TURİSTİK YERLERİ